Αγένεια ή βόλεμα;

Μια απλή, καθημερινή ιστορία. Συμβαίνει συχνά σε όλους μας: Εξέρχεσαι απ’ το ισόγειο μιας πολυκατοικίας. Η πόρτα είναι κλειστή. Κάποιος απ’ έξω φαίνεται να θέλει να μπει, μάλλον δεν είναι ένοικος, αναζητά ένα όνομα στο θυροτηλέφωνο. Εσύ πλησιάζεις την πόρτα, την ανοίγεις, εκείνος γυρνά και σε κοιτά. Τότε εσύ κάνεις το (σε κάποιες χώρες) αυτονόητο. Την ανοίγεις διάπλατα και στέκεσαι στο πλάι κάνοντας χώρο στον τύπο να περάσει πρώτος. Εκείνος, εμφανώς σαστισμένος, περίμενε να κάνεις το άλλο (σε αυτή τη χώρα) αυτονόητο. Δηλαδή, να χωθείς βιαστικά, να εξέλθεις και να αφήσεις πίσω σου μια μισάνοιχτη πόρτα, «ευγενική» πράξη για τον άνθρωπο που παιδεύονταν με τα θυροτηλέφωνα. Εκείνος θα χωνόταν με τη σειρά του μέσα δίχως να πει ή να εισπράξει κουβέντα –ένα βλέμμα είναι αρκετό– και θα συνεχίζατε και οι δυο το δρόμο σας. Μα δεν έγινε έτσι. Ο τύπος ήρθε αντιμέτωπος με κάτι σπάνιο. Μα δεν παρέλειψε να πράξει το καθημερινό. Χώθηκε μέσα με το κεφάλι σκυμμένο χαμηλά, για «ευχαριστώ» ούτε συζήτηση, η «δουλειά» του έγινε, μα ίσως όχι όπως ακριβώς θα ήθελε. Ένας τύπος σαν κι αυτόν, θα προτιμούσε την άλλη περίπτωση. Θα προτιμούσε εσύ να είσαι ένας όμοιός του, καθημερινός αγενής. Να χωθείτε σαν τα πρόβατα στη μάντρα ο ένας μετά τον άλλον, να βολευτείτε με ένα στραβό βλέμμα, να αφήσετε στο πλάι τις περιττές ευγένειες και να ‘στε… πάτσι. Όχι, ένας τέτοιος τύπος δεν θέλει να του βγαίνουν και από πάνω. Μα εσύ του βγήκες. Του χάλασες το ισοζύγιο της καθημερινής δοσοληψίας αγενών συμπεριφορών.

Ο καθημερινός αγενής άνθρωπος θαρρείς και έχει συμπράξει μια συμφωνία, ένα συμβόλαιο συμβίωσης με την βολική και «easygoing», να την πούμε, ή παντός καιρού Αγένεια, κυρίως λόγω της βαρεμάρας του να διαπραγματευτεί με την λίγο πιο απαιτητική και «by the book» Ευγένεια. Η δεύτερη κυρία, ναι, είναι λίγο πιο δύσκολη έως και ζόρικη συνοδός για έναν αγενή τύπο, ο οποίος βέβαια, δεν θα χάσει ποτέ την ευκαιρία να υπερασπιστεί τη «δικιά» του. Θα μου πείτε, ποιος δε υπερασπίζεται τη συνοδό του, όποια κι αν είναι; Τώρα, το κάνει από ζήλια που νιώθει σαν ανταμώνει τύπους που συνοδεύονται απ’ την πιο καλοβαλμένη (είναι αλήθεια) Ευγένεια ή έχει τη «δικιά» του πράγματι κορόνα στο κεφάλι του; Όπως και να ‘χει, να τι μπορεί να σου πει: Η Ευγένεια είναι ψεύτικη, κάτι σαν το μακιγιάζ, ενώ η καλή μου, η Αγένεια, βλέπεις, ντόμπρο κορίτσι, αυθόρμητη, κάνει ό,τι νιώθει! Ωραίος αυθορμητισμός! σκέφτεσαι εσύ. Μουγκός, φοβικός και τσιγκούνης. Ένα βλέμμα «αλληλέγγυας αγένειας» και η κουβέντα ακριβή.
Μα όχι τόσο ακριβή. Στις συναναστροφές γύρω απ’ πόρτες τα «βρίσκουμε» εύκολα. Παραέξω, στην άσφαλτο αρχίζουν τα μεγάλα προβλήματα. Εκεί οι κουβέντες και οι «φιλοφρονήσεις» πέφτουν δωρεάν και βαριές, αλλά και η ρημάδα η κόρνα που έχει παραφραστεί στην ελληνική γλώσσα. Τι σημαίνει στις (πιο) πολιτισμένες χώρες «μπιπ»; Έκτακτο περιστατικό. Τι σημαίνει στην Ελλάδα «μπιπ»; Προχώρα! Βιάζομαι!
Ένας ένας, όλοι θα πάρετε και όλοι θα λάβετε. Ισοζύγιο είπαμε. Σε στραβοκοιτώ με στραβοκοιτάς, σε κορνάρω με κορνάρεις, σε γιουχάρω με γιουχάρεις, μα κατά βάθος βολεύομαι. Γιατί δεν είμαι εξαίρεση, κάνω ότι κάνουν οι άλλοι και, όταν το κάνω, κουτί μου έρχεται. Κι απ’ την αγένεια περνώ και στην παρανομία. Παρκάρω στα πεζοδρόμια (πλάτυναν πρόσφατα στην Αλεξανδρούπολη, χωράνε και Mercendes), κλείνω τις παρεμβάσεις για τους ανάπηρους (σιγά μην τύχει και περάσει τώρα ένας από δω…), αμολάω και κανένα σκουπίδι (ιδικά τις μέρες που απεργούν οι υπάλληλοι του Δήμου).
Τι σας θυμίζουν όλα αυτά; Η αγένεια και η (μικρο)παρανομία; Έναν σαν τα ελαφρά και τα βαριά ναρκωτικά. Έκανα ένα τσιγαράκι, ε, να δοκιμάσω και τίποτα ακόμα. Έβρισα τον απέναντι οδηγό, ε, να μην παρκάρω και στο πεζοδρόμιο; Με την ειδοποιό διαφορά ότι οι μεν βλάπτουν μόνο τον εαυτό τους, ενώ οι δε μάγκες, μόνο τους γύρω τους. Ο εθισμός όμως εθισμός.
Και να το ερώτημα: Πως απεξαρτείς κάποιον απ’ την τοξίνη που λέγεται αγένεια, αδιαφορία, ωχαδερφισμός; Αν είσαι Κράτος, Δήμος, φορέας, λαμβάνεις μέτρα και τα εφαρμόζεις. Αν είσαι απλός πολίτης, μην το βάζεις κάτω, χαλά τους το ισοζύγιο, ξεβόλεψέ τους με λίγη ευγένεια. Κι αν «χαλαστούν» πολύ, μπορεί και να αλλάξουν συνοδό.

Ροζ

Λένε ότι για να βρεις τις σωστές απαντήσεις πρέπει να θέσεις τα σωστά ερωτήματα. Αυτό το ρητό βέβαια παύει να ισχύει όταν έχεις απέναντί σου έναν κυβερνητικό εκπρόσωπο. Για το ένα ουδέν σχόλιο, με το άλλο ασχολείται ο ανακριτής, με το παράλλο ασχολείται ο τάδε ή ο δείνα και οι Ρουσοπουλοαντώναροι εκτελούν χρέη τηλεφωνικού κέντρου. Για την τάδε απάντηση πατήσατε το 1, για την δείνα το 2, για τις λοιπές αναμείνατε στο ακουστικό σας και θα σας εξυπηρετήσει ένας συνάδελφος σύντομα. Πρόσφατα, όμως, είναι αμφίβολο και κατά πόσο «σωστά» είναι τα ερωτήματα που καλούνται να (μην) απαντήσουν, τόσο ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, όσο και εμείς οι τηλεθεατές: Θέμος ή Μάκης; Καμπουράκης ή Χίος; Είδαν ή δεν είδαν το επίμαχο DVD στο MEGA; Πολιτικό ή ροζ σκάνδαλο;

Ποιο απ’ όλα κλωθογύριζε άραγε το νου του κ Καραμανλή κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία; Ίσως να άλλαξε ο κόσμος τα τελευταία 49 χρόνια, από τότε που έγινε η πιο πρόσφατη επίσκεψη Έλληνα πρωθυπουργού στην εξ ανατολών γείτονα χώρα. Τότε, ήταν πρώτη είδηση. Σήμερα, πρώτη μετά το «δελτίο Ζαχόπουλου». Και μετά; Μετά έχουμε το δελτίο καιρού. Μα που πήγαν οι άλλες ειδήσεις; Δεν έχουμε άλλες ειδήσεις. Ας τις βάλουν σε ένα DVD σαν ένθετο στις εφημερίδες. Δεν θα πουλήσουν, δεν είναι αρκετά ροζ.

Μήπως υπερβάλουμε λίγο; Ίσως. Ίσως η επίσκεψη να μην ήταν πρώτη είδηση γιατί οι μεγάλες φουρτούνες με την Τουρκία έχουν περάσει. Ίσως γιατί δεν υπήρχε ουσιαστική ατζέντα προς συζήτηση.

Τώρα φουρτούνες λέγεται πως έχει η ΝΔ. Νέα Σκανδαλοτρικυμία. Αλλά κανείς δεν φαίνεται να συγκλονίζεται εκεί μέσα. Ο καπετάνιος έχει βρει το μυστικό. Ανέτρεψε τον κανόνα που ήθελε τα δυο μεγάλα κόμματα να είναι δυο δοχεία που το ένα άδειαζε τους ψηφοφόρους του μέσα στο άλλο. Τώρα έγιναν συγκοινωνούντα δοχεία που αδειάζουν ταυτόχρονα προς τα αριστερά. Εκτός απρόοπτου, θα σκέφτεται ο καπετάνιος, μια τετραετία ακόμα την έχω στο τσεπάκι μου. Απλά μαθηματικά.

Μα την πιο μεγάλη φουρτούνα την έχει το MEGA. Δημοσιογράφοι, ρεπόρτερ, μέσα κι έξω απ’ τα παράθυρα, μάχονται για την αποκατάσταση της MEGA-λης αλήθειας απέναντι στους τηλεθεατές τους, με ένα σχεδόν κινηματογραφικό ρεσιτάλ απολογίας και αληθοφάνειας. Δεν είδαμε το DVD. Δεν είμαστε ηδονοβλεψίες. Μα ποια να ‘ναι η αλήθεια τελικά; Και τι χρώμα να ‘χει;

Στον ΑΝΤ1, όχι δεν πρέπει να είδαν DVD. Ούτε την «τριανταπεντάχρονη». Μα κάπως, κάπου πρέπει να «είδαν» ως δια μαγείας ένα «σημάδι» λίγους μήνες πριν. Σαν να ‘ταν προφήτες. Γιατί πως εξηγείται το ροζάκι που περιβάλει το λογότυπό τους στη μικρή οθόνη το τελευταίο εξάμηνο; Μα, τι λέω, δεν είναι πια μικρή. Είναι Wide-Screen, TFT, LCD, κτλ. Αλλάζουν οι οθόνες, αλλάζουν και τα χρώματα. Πιο επίκαιρος, πιο μπροστά απ’ όλους ο ΑΝΤ1. Δεν κρυβόμαστε. Το ροζ ταιριάζει στις μέρες μας, ομορφαίνει τη ζωή μας.

Και μετά το ροζ, έπεται και το σκοτάδι. Δημοσιογραφικά απόρρητα, κυβερνητικές συγκαλύψεις. Και μια διάλεκτος με κωδικά ονόματα και γρίφους: «Τριανταπεντάχρονη», «κομιστής», «εκβιαστής», «βουλευτής της ΝΔ». Γύρω γύρω όλοι και στη μέση ο Ζαχόπουλος. Ο μοναδικός πρωταγωνιστής με ονοματεπώνυμο κι οι γιατροί δεν του επιτρέπουν να μιλήσει. Και μέχρι να είναι σε θέση να το κάνει, η κρατούμενη ίσως να αποκαλείται πια «τριαντα-εξάχρονη».

Εκβιασμός ή(και) συναλλαγή; Το σκάνδαλο σε κάθε περίπτωση είναι σοβαρό. Αλλά όχι τόσο που να υπερκαλύπτει επιπλέον ερωτήματα που θα έπρεπε να θέτουμε αυτές τις μέρες: Ιδιωτικά ή δημόσια λιμάνια; Ταξίδι στην Τουρκία ή όχι; Και με ποια ατζέντα; Μα αυτές είναι άλλες ειδήσεις κι έχουν βαρετά χρώματα.

Η Γνωμη, 26-01-08

Η χρυσή τομή.

Ένας τύπος συναντά μια γνωστή του στο δρόμο μια εβδομάδα μετά το συλλαλητήριο κατά των χρυσωρυχείων και, λένε, μεταξύ άλλων.

– Αλήθεια, γνωρίζεις τι σημαίνει «χρυσή τομή»; ρωτάει ο τύπος, που δείχνει πιο ξύπνιος.

– Δεν είμαι σίγουρη, κάτι με τα μαθηματικά έχει να κάνει, πώς σου ήρθε;

– Είναι η πιο αρμονική διαίρεση ενός ευθύγραμμου τμήματος σε δυο άνισα μέρη. Για την ακρίβεια, ο λόγος του κοντύτερου προς το μεγαλύτερο είναι ίσος με αυτόν του μεγαλύτερου προς το συνολικό μήκος του τμήματος.

– Και γιατί… «χρυσή»;

– Είναι η πιο συχνή αναλογία στη φύση και θεωρείται ιδανικό ομορφιάς και αρμονίας. Χρησιμοποιείται και σε έργα τέχνης. Και στην αρχιτεκτονική. Στον Παρθενώνα, στις Πυραμίδες.

– Όλα τα ωραία και σπάνια γύρω απ’ το χρυσό, ε;

– Χμ, ναι. Χρυσή καρδιά, χρυσή πρωτοχρονιά, χρυσή ακτή.

– Χρυσάνθεμα, χρυσόψαρα, χρυσός δίσκος!

– Χρυσός άνθρωπος, χρυσή βίβλος…

– Και ο χρυσός αιώνας του Περικλή.

– Ενώ ο χρυσός βαθμός της ισοπαλίας;

– Το χρυσό φοίνικα ποιος τον κέρδισε φέτος;

– Δεν θυμάμαι, αλλά τη χρυσή μπάλα την κέρδισε ο Κακά. Ή το χρυσό παπούτσι ήτανε;

– Ωχ, φτάνει χρυσέ μου, για ποδόσφαιρο θα μιλήσουμε;

– Αλήθεια πήγες στο συλλαλητήριο για τα χρυσωρυχεία;

– Πέρασα μια βόλτα. Είχε πολύ κόσμο έτσι; Μακάρι να ακουστεί. Ούτε εγώ θέλω να γίνουν.

– Να λοιπόν και κάποια κακά και άσχημα γύρω απ’ τον χρυσό, ε; Χρυσωρυχεία, χρυσοθήρες…

– Άκουσες τι λένε για όλα αυτά; Για την παραγωγή ενός κιλού χρυσού χρειάζονται 300 κιλά κυανίου! Και μιλάμε για δηλητήριο. Θεέ μου! Ενώ το άλλο; Για τον χρυσό ενός δαχτυλιδιού παράγονται 20 τόνοι μεταλλευτικών αποβλήτων! Και κάτι λεπτομέρειες σχετικά με την καταστροφή που θα προκληθεί στο Πέραμα, δεν τις θυμάμαι, αλλά είναι ανατριχιαστικές.

– Δεν είναι οξύμωρο πάντως; Ο χρυσός να ομορφαίνει τη γλώσσα μας ενώ ρυπαίνει τον κόσμο μας;

– Ναι, όντως…

– Είναι, λένε, μια απ’ τις πιο βρώμικες βιομηχανίες στον κόσμο. Όπου κι αν βρίσκονται, στο Πέραμα (αν θα γίνουν), στον Καναδά, στην Ισπανία, στη Ρουμανία… Αλήθεια, πότε αγόρασες για τελευταία φορά κάτι χρυσό;

– Ε... τις προάλλες. Γιόρταζε μια κολλητή μου μωρέ.

– Και ο χρυσός εκείνος που αγόρασες, δε βγήκε από χρυσωρυχείο; Σαν μάννα εξ ουρανού έπεσε;

– Εντάξει τώρα, πολύ το ψάχνεις…

– Σε πειράζω. Λοιπόν, ξέρεις τι δε μ’ αρέσει σε όλη αυτήν την ιστορία;

– Τι..;

– Ότι βλέπω μόνο κινήματα κατά των χρυσωρυχείων. Κινήματα κατά του χρυσού και των προϊόντων του δεν βλέπω. Γιατί αν ήμασταν πραγματικά κατά του χρυσού σε αυτήν την πόλη, οι κοσμηματοπώλες θα έπρεπε ήδη να ψάχνουν για άλλη δουλειά. Και από τους χιλιάδες που πήγαν, και καλώς πήγαν, στο συλλαλητήριο, αναρωτιέμαι πόσοι έτρεξαν να αγοράσουν κάτι χρυσό για τις ονομαστικές εορτές του περασμένου Σαββατοκύριακου… Και αναρωτιέμαι, επίσης, αν υπάρχει η «χρυσή τομή»: Χρυσός δίχως Χρυσωρυχεία… Μήπως όλοι εμείς είμαστε τελικά οι «χρυσοθήρες»;

– Πες τα χρυσόστομε! λέει ψιθυριστά ένας τρίτος, περαστικός, που άκουγε.

Η Γνωμη, 23-01-08

Ο τυφλός ψηφοφόρος.

Ας κάνουμε πρώτα μια μικρή αναδρομή για να αναφερθούμε σε έναν άλλο «τυφλό» – τον «τυφλό ωρολογοποιό». Τον 18^ο αιώνα, ένας θεολόγος, για να στηρίξει τη θεωρία τού «Ευφυή Σχεδιασμού», ανέφερε το εξής παράδειγμα: Όταν περπατώ και χτυπήσω με το πόδι μου στο έδαφος μια πέτρα, μπορώ άνετα να πω ότι η πέτρα ήταν εκεί από καταβολής κόσμου. Αν όμως παρακάτω βρω ένα ρολόι, ξέρω πως δεν θα μπορούσε να είναι από τότε εκεί. Υπάρχει συνεπώς κάποιος σχεδιαστής, ένας ωρολογοποιός που το έφτιαξε για το σκοπό τον οποίο εκπληρώνει.

Ο Richard Dawkins, καθηγητής ζωολόγος και συγγραφέας της εποχής μας, ένας από τους σύγχρονους κήρυκες του δαρβινισμού, ονόμασε ένα από τα βιβλία του «Ο τυφλός ωρολογοποιός». Και αυτό γιατί, σε αντίθεση με τον θεολόγο και προγενέστερό του, υποστηρίζει πως η Φυσική Επιλογή, η θεωρία για την εξέλιξη των ειδών, είναι τυφλή, επειδή δεν βλέπει προς τα πού κατευθύνεται, δεν σχεδιάζει τις συνέπειες, δεν έχει κάποιο σκοπό. Είναι ένας τυφλός ωρολογοποιός.

Η διαδικασία της εξέλιξης των ειδών είναι μια πολύ αργή διαδικασία. Δεν μπορούμε ούτε εγώ, ούτε εσείς να την αντληθούμε παρατηρώντας τη φύση και το χρόνο να κυλά γύρω της. Ούτε καν ο Δαρβίνος θα μπορούσε αν δεν ήταν ένας δαιμόνιος φυσιοδίφης που ζούσε κάνοντας ταξίδια και έρευνες.

Μια άλλη αργή διαδικασία είναι η εξέλιξη των αντιλήψεων, των θεσμών και των πολιτικών που ακολουθούνται σε μια κοινωνία. Και όσο η κοινωνία απαρτίζεται από ανθρώπους, δεν μπορεί παρά να είναι κι αυτή ένα πεδίο εφαρμογής του Δαρβινισμού. Δεν μπορεί παρά να προοδεύει, να γίνεται πιο σύνθετη, πιο πολιτισμική, πιο τεχνολογική και, απ’ όλες τις κοινωνίες να «επιβιώνει» τελικά αυτή με τους πιο ανθεκτικούς «πνεύμονες», το πιο ανθεκτικό στο χρόνο πολίτευμα.

Δεν παύει δε, παρόλα αυτά, ποτέ αυτή η κοινωνία να έρχεται σε ρήξη με οτιδήποτε ξένη «ουσία» εισέρχεται στους «πνεύμονές» της, ακόμα κι αν αυτή η «ουσία» δεν είναι τελικά τόσο ξένη όσο φαντάζει μα, απεναντίας, τόσο κοντινή, όσο το DNA μας, που το κουβαλάμε σε δισεκατομμύρια αντίτυπα και, παρόλα αυτά, δεν το γνωρίζουμε.

Είναι παράδοξο ότι μέρος της εκάστοτε κοινωνίας, από άγνοια, πολεμάει με νύχια και με δόντια για να διαψεύσει τους «τυφλούς» νόμους που μας κυβερνούν και με τους οποίους εξελισσόμαστε, εμείς και η Ιστορία μας, και θέλει να τους αντικαταστήσει με μυθεύματα, για να προασπίσει μια ιδεολογική ακεραιότητα.

Τέτοιες, ιδεολογικές ακεραιότητες, καλείται μερικές φορές να υπερασπιστεί και η εξουσία. Μέσα στην εξέλιξή της, αποζητά ενστικτωδώς και τη συντήρησή της. Το να πιστεύει κανείς ότι θα μπορούσε να υπάρχει μία μορφή εξουσίας που θα αγνοούσε ολότελα το πολιτικό κόστος, είναι σαν να πιστεύει πως θα υπάρξει κάποτε ένας άνθρωπος που θα τον σκουντάς μπροστά σε έναν γκρεμό και δεν θα κάνει πίσω να κρατηθεί.

Οι δυνάμεις εξουσίας φροντίζουν για την συντήρησή τους, όπως άλλωστε και ο άνθρωπος που, μέσα στη δίνη αυτής της ενστικτώδους αντίδρασης των δυνάμεων, βλέπει μια σύγκληση. Αμφισβητεί τις ιδέες που πρεσβεύουνε κάτω από τη σκιά μιας πικρής γεύσης που μένει στο τέλος. Λέει: «όλοι είναι ίδιοι».

Αν από αύριο το πρωί ο νόμος της Φυσικής Επιλογής αντιστραφεί, πιστέψτε με, κανείς μας δε θα πάρει χαμπάρι για πολλά χρόνια. Κι μετά από μια τετραετία καλούσανε τους πολίτες να ψηφίσουνε βάσει ποιας θεωρίας θέλουνε να εξελισσόμαστε, κάποιοι θα λέγανε «έλα μωρέ, όλες ίδιες είναι». Μα δεν είναι.

«Ωρολογοποιοί» (κατά τον Dawkins) δεν υπάρχουνε. Υπάρχουν οι νόμοι του σύμπαντος και η βούληση του ανθρώπου. Και εμείς συνηθίζουμε να λέμε πως η πιο δυνατή έκφραση βούλησης είναι η ψήφος. Κι όταν αυτή η ψήφος αδυνατεί να «δει» τα ιδεολογικά ρεύματα κάτω από τα παραπετάσματα των κομματικών μορφωμάτων και λειτουργεί ως ένα ζάρι ή ένα εκκρεμές που γέρνει πότε στη μια και πότε στην άλλη σαν να επρόκειτο να διαλέξει προϊόντα από πάγκο σούπερ μάρκετ, γίνεται «τυφλή» και αυτός που τη ρίχνει το ίδιο.

Ποιος είναι ο τυφλός ψηφοφόρος; Σε καμία περίπτωση δεν είναι αυτός που ψηφίζει ένα κόμμα που δεν είναι της αρεσκείας του γράφον. Είναι αυτός αποδίδει τη μοίρα τής εξελίξεις τής κοινωνίας μας σε έναν «ευφυή σχεδιασμό» ενός «ωρολογοποιού», ολότελα παραδομένη σε μια δήθεν παγκόσμια συνωμοτική πολιτική, στον «αυτόματο πιλότο» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναζητούν στην κάλπη τον κατάλληλο διαχειριστή που θα σβήσει πιο γρήγορα τις πυρκαγιές στο χωράφι τους και θα εξασφαλίσει καλύτερο μισθό για την τσέπη τους.

Μερικοί απ’ αυτούς ίσως να επέλεξαν σωστά. Ίσως και όχι. Σε κάθε περίπτωση πάντως, σκέφτονται λάθος.

Η Γνωμη, 25-09-06